Naturalne sposoby na zdrowsze życie każdego dnia

Warzywa i uprawa

Jakie warzywa jeść codziennie – 11 najzdrowszych warzyw

·

Pytanie, jakie warzywa jeść codziennie, wydaje się proste, ale odpowiedź nie sprowadza się do jednego „superwarzywa”. Każda grupa warzyw wnosi do diety coś innego. Zielone liście dają witaminę K i foliany, papryka i natka pietruszki witaminę C, a marchew i dynia beta-karoten. Dlatego najwięcej zyskujesz, gdy na talerzu regularnie pojawiają się różne kolory i rodzaje.

Jedenaście opisanych niżej warzyw warto mieć w codziennym jadłospisie – przy każdym podajemy, co rzeczywiście zawiera. Opisujemy też, jak je przygotować, by nie tracić cennych składników, i kiedy przy niektórych z nich warto zachować ostrożność.

Ile warzyw jeść codziennie

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, by dorosły zjadał dziennie co najmniej 400 g warzyw i owoców, nie licząc ziemniaków. Polskie zalecenia, przedstawione w formie talerza zdrowego żywienia, idą dalej. Warzywa i owoce mają stanowić połowę tego, co jemy, przy czym około trzech czwartych tej części to warzywa, a jedna czwarta to owoce.

W praktyce oznacza to warzywa w każdym posiłku, a nie jedną surówkę do obiadu. Porcją może być pomidor do kanapki, garść sałaty, pół papryki czy miseczka zupy jarzynowej. Pięć takich porcji w ciągu dnia to rozsądny cel, który łatwo osiągnąć bez rewolucji w kuchni.

Liczy się też różnorodność. Nawet najzdrowsze warzywo jedzone codziennie w tej samej postaci nie zastąpi kilku różnych. Dobrym punktem wyjścia jest zasada, by w ciągu dnia zjeść coś zielonego, coś czerwonego lub pomarańczowego i coś z rodziny kapustnych.

Brokuł i brukselka – warzywa kapustne

Brokuł i brukselka należą do rodziny kapustnych, podobnie jak kalafior, jarmuż i kapusta. Dostarczają witaminy C, witaminy K, folianów i błonnika. Ich cechą szczególną są glukozynolany, czyli związki siarki odpowiedzialne za lekko gorzkawy smak. Podczas krojenia i gryzienia powstają z nich izotiocyjaniany, w tym sulforafan, którym naukowcy przyglądają się od lat.

Badania nad tymi związkami są obiecujące, ale warzywa kapustne nie są lekarstwem. Warto je jeść, bo są pożywne i sycące, a nie dlatego, że „chronią przed chorobami”. Szczególnie dużo glukozynolanów mają kiełki brokułu, które dobrze sprawdzają się jako dodatek do kanapek i sałatek. Podobną rolę mogą pełnić mikroliście, czyli młode listki roślin zbierane kilka dni po wykiełkowaniu.

Brokuł najlepiej gotować krótko na parze, do 5 minut, aż zmieni kolor na intensywnie zielony. Długie gotowanie w dużej ilości wody wypłukuje witaminę C i niszczy enzym potrzebny do powstawania sulforafanu. Brukselka po krótkim blanszowaniu i podpieczeniu traci część goryczki, więc łatwiej przekonać do niej domowników.

Szpinak, jarmuż i natka pietruszki – zielone liście

Zielone warzywa liściaste to najlepsze źródło witaminy K1, potrzebnej do prawidłowego krzepnięcia krwi i utrzymania zdrowych kości. Szpinak i jarmuż dostarczają też folianów, luteiny i innych karotenoidów, a jarmuż dodatkowo witaminy C. Więcej o tej witaminie przeczytasz w tekście o witaminie K w codziennym odżywianiu.

Świeże liście szpinaku, koperek i rzodkiewki na drewnianym blacie
Zielone liście warto mieć na talerzu codziennie, na surowo lub krótko podduszone. Zdjęcie: Emilia_Baczynska / Pixabay

Natka pietruszki bywa traktowana jak ozdoba talerza, a niesłusznie. To jedno z najbogatszych źródeł witaminy C wśród warzyw, w 100 g świeżej natki jest jej ponad 100 mg. Garść posiekanej natki dodana do zupy tuż przed podaniem, do kaszy albo twarożku to prosty sposób na wzbogacenie posiłku.

Szpinak zawiera sporo żelaza, ale jest to żelazo niehemowe, które organizm przyswaja słabiej niż żelazo z mięsa. Dodatkowo szczawiany ze szpinaku utrudniają wchłanianie wapnia i żelaza. Przyswajanie żelaza poprawia witamina C, dlatego szpinak dobrze łączyć z papryką, pomidorem lub sokiem z cytryny.

Czerwona papryka i pomidory – witamina C i karotenoidy

Czerwona papryka to jedno z warzyw o najwyższej zawartości witaminy C. Średniej wielkości strąk pokrywa dzienne zapotrzebowanie dorosłego, które według polskich norm wynosi 75 mg dla kobiet i 90 mg dla mężczyzn. Papryka dostarcza też beta-karotenu i innych karotenoidów, które nadają jej czerwony kolor. Witamina C jest wrażliwa na wysoką temperaturę, więc najwięcej jej zostaje w papryce jedzonej na surowo.

Jakie warzywa jeść codziennie – brokuł, pomidory, ogórek i czerwona papryka na desce
Brokuł, pomidory i czerwona papryka to proste sposoby na witaminę C i karotenoidy. Zdjęcie: JerzyGórecki / Pixabay

Pomidory to z kolei główne źródło likopenu w diecie. To czerwony barwnik z grupy karotenoidów, którego w papryce praktycznie nie ma. Likopen lepiej przyswaja się z pomidorów poddanych obróbce cieplnej, czyli z sosu, przecieru czy zupy pomidorowej, zwłaszcza z dodatkiem odrobiny tłuszczu. Dlatego koncentrat pomidorowy i passata są wartościowym uzupełnieniem świeżych pomidorów, szczególnie zimą.

Marchew i dynia – źródło beta-karotenu

Marchew i dynia zawierają dużo beta-karotenu, z którego organizm wytwarza witaminę A. Jest ona potrzebna między innymi do prawidłowego widzenia oraz utrzymania zdrowej skóry i błon śluzowych. Beta-karoten rozpuszcza się w tłuszczach, dlatego marchewkę warto podawać z łyżką oleju, a dynię piec z oliwą. Surówka z marchwi z odrobiną oleju rzepakowego daje więcej korzyści niż sama starta marchew.

Marchew jest tania i dostępna przez cały rok, a dynię łatwo zamrozić w postaci puree. Pieczona dynia i gotowana marchew mają naturalnie słodki smak, dzięki czemu chętnie jedzą je dzieci. Nadmiaru beta-karotenu z warzyw nie trzeba się obawiać. Przy bardzo dużym spożyciu skóra może lekko zażółcić się na dłoniach, ale mija to po ograniczeniu marchwi.

Buraki – foliany i azotany

Buraki dostarczają folianów, potasu i błonnika. Ich intensywny kolor pochodzi od betalain, a nie od antocyjanów, jak czasem błędnie się podaje. Buraki zawierają też naturalne azotany, z których organizm wytwarza tlenek azotu. W badaniach sok z buraka u części osób nieznacznie obniżał ciśnienie krwi, ale nie zastępuje on leczenia nadciśnienia.

Buraki można jeść pieczone, gotowane, w postaci surówki i kiszone. Kiszenie to dobry sposób, by mieć je pod ręką przez całą zimę. Więcej o tym, co dają warzywa poddane fermentacji, piszemy w artykule o kiszonych warzywach i ich korzyściach zdrowotnych. Buraki mają sporo szczawianów, więc osoby z kamicą szczawianową powinny jeść je z umiarem.

Czosnek – mała ilość, wyraźny smak

Czosnek zjada się w niewielkich ilościach, więc nie jest istotnym źródłem witamin czy składników mineralnych. Jego wartość polega na czymś innym. Po zmiażdżeniu lub posiekaniu ząbka powstaje allicyna i inne związki siarki odpowiedzialne za charakterystyczny zapach. Dodatek czosnku sprawia też, że potrawy są wyraziste bez nadmiaru soli.

Czosnek warto posiekać i odczekać kilka minut przed dodaniem do gorącej potrawy, bo w tym czasie powstaje więcej związków siarki. Osoby z refluksem lub wrażliwym żołądkiem mogą źle znosić surowy czosnek, wtedy lepiej sprawdza się dodawany do duszonych potraw. Duże dawki czosnku w postaci suplementów mogą wpływać na krzepnięcie krwi, dlatego przy lekach przeciwzakrzepowych trzeba je skonsultować z lekarzem.

Jak jeść warzywa codziennie w praktyce

Najtrudniejsze w jedzeniu warzyw jest przyzwyczajenie się do nich w każdym posiłku. Pomaga planowanie i proste nawyki, które nie wymagają dodatkowego gotowania:

  • do śniadania dodawaj pomidora, rzodkiewkę, ogórka lub paprykę pokrojoną w słupki,
  • do zupy wrzucaj garść mrożonych warzyw lub posiekaną natkę,
  • połowę talerza obiadowego wypełniaj warzywami, a nie ziemniakami czy makaronem,
  • trzymaj w lodówce pokrojone warzywa do przegryzania zamiast słonych przekąsek,
  • zimą sięgaj po mrożonki, kiszonki i warzywa korzeniowe.

Mrożone warzywa mają wartość odżywczą zbliżoną do świeżych, bo zamraża się je szybko po zbiorze. Często są lepszym wyborem niż „świeże” warzywa, które długo leżały w transporcie i w sklepie. Warzywa gotuj krótko, w małej ilości wody lub na parze, a karotenoidowe łącz z tłuszczem.

Czy istnieje jedno najzdrowsze warzywo

Rankingi „najzdrowszych warzyw” są popularne, ale żadne warzywo nie ma wszystkich potrzebnych składników. Natka pietruszki wygrywa pod względem witaminy C, a marchew pod względem beta-karotenu. Jarmuż i natka pietruszki należą do najbogatszych źródeł witaminy K. Strączki, takie jak fasola, soczewica czy ciecierzyca, dostarczają z kolei białka i dużo błonnika. Dlatego lista jedenastu warzyw to raczej podpowiedź, od czego zacząć, niż zamknięty katalog.

Najlepszym wyborem są warzywa, które lubisz i będziesz jeść regularnie. Sezonowe warzywa z lokalnych upraw zwykle są tańsze i smaczniejsze. Zimą świetnie uzupełniają je kiszonki i mrożonki. Warto też co jakiś czas spróbować czegoś nowego, na przykład pieczonego kalafiora, kalarepy czy jarmużu w zupie.

Najczęściej zadawane pytania

Jakie warzywa jeść codziennie, jeśli nie lubię zielonych?

Zacznij od warzyw o łagodniejszym smaku, takich jak marchew, papryka, pomidory czy dynia. Zielone liście możesz dodawać w małej ilości do koktajli, zup i sosów, gdzie ich smak jest mniej wyczuwalny.

Czy ziemniaki liczą się do porcji warzyw?

W zaleceniach żywieniowych ziemniaki traktuje się jako produkt skrobiowy, podobnie jak kaszę czy makaron. Są wartościowe, ale nie zastępują innych warzyw na talerzu.

Czy warzywa z puszki są zdrowe?

Mogą być dobrym uzupełnieniem diety, zwłaszcza strączki i pomidory. Wybieraj produkty bez dodatku cukru i z niewielką ilością soli, a fasolę czy ciecierzycę przepłucz wodą przed użyciem.

Czy lepiej jeść warzywa surowe czy gotowane?

Najlepiej jedno i drugie. Surowe warzywa zachowują więcej witaminy C, a z gotowanych łatwiej przyswaja się na przykład likopen z pomidorów i beta-karoten z marchwi.

Zobacz również