Tymianek na kaszel. Napar, syrop i przeciwwskazania
Kaszel, który budzi w nocy i nie chce odpuścić po przeziębieniu, to częsty powód, by zajrzeć do szafki z ziołami. Tymianek na kaszel ma w domowej apteczce długą tradycję. Ziele zawiera olejek eteryczny, któremu przypisuje się działanie wykrztuśne i rozluźniające oskrzela. Ciepły napar czy domowy syrop mogą przynieść ulgę, zwłaszcza gdy w drogach oddechowych zalega gęsta wydzielina, której trudno się pozbyć.
Diabeł tkwi jednak w szczegółach. Susz parzony bez przykrycia traci część olejku, a miodu nie dodaje się do wrzątku, tylko do przestudzonego płynu. Tymianek nie jest też dobrym wyborem dla każdego. Ciąża, małe dzieci czy leki przyjmowane na stałe wymagają ostrożności i rozmowy z lekarzem. Uporczywy kaszel z dusznością, wysoką gorączką albo krwią w plwocinie trzeba zaś pokazać lekarzowi, a nie leczyć ziołami.
Jak działa tymianek na kaszel i kiedy ma sens
Ziele tymianku pachnie tak intensywnie dzięki olejkowi eterycznemu. Jego głównymi składnikami są zwykle tymol i karwakrol, związki fenolowe o wyraźnym, lekko piekącym aromacie. Obok nich roślina zawiera flawonoidy i kwasy fenolowe. Ta mieszanka sprawia, że tymianek od dawna trafia do domowych naparów i aptecznych syropów stosowanych przy przeziębieniu.
Tradycyjnie przypisuje mu się dwa działania. Pierwsze to wykrztuśne, czyli ułatwianie odrywania i usuwania gęstej wydzieliny z dróg oddechowych. Drugie to rozkurczowe, czyli łagodzenie napięcia mięśni oskrzeli, które nasila odruch kaszlu. Dlatego tymianek na kaszel ma najwięcej sensu wtedy, gdy kaszel jest mokry, a wydzielina zalega i trudno ją odkrztusić.
Przy suchym, drażniącym kaszlu, na przykład na początku infekcji albo przy podrażnieniu suchym powietrzem, efekt jest zwykle niewielki. Jeszcze mniej da się oczekiwać, gdy przyczyną jest astma, alergia, refluks albo przyjmowane leki. Wtedy napar może co najwyżej przyjemnie rozgrzać gardło.
Zioła, podobnie jak inne domowe sposoby na kaszel, wspierają organizm przy łagodnej infekcji, ale jej nie leczą. Mogą też odwlec wizytę u lekarza, gdy ta jest naprawdę potrzebna.
Napar z tymianku na kaszel – proporcje i dawkowanie
Jak zaparzyć napar krok po kroku
- Odmierz 1 płaską łyżeczkę suszu, czyli mniej więcej 1–2 g, na szklankę wody (ok. 200–250 ml).
- Zalej zioło wrzątkiem lub wodą tuż po zagotowaniu.
- Od razu przykryj kubek spodeczkiem i parz pod przykryciem ok. 10 minut. Olejek eteryczny łatwo ulatnia się z parą, dlatego przykrycie ma znaczenie.
- Przecedź napar, a kropelki zebrane na spodeczku wlej z powrotem do kubka.
Jeśli chcesz dosłodzić napar, dodaj miód dopiero do ciepłego, a nie gorącego płynu. Więcej o jego właściwościach znajdziesz w tekście o tym, czym jest miód jako naturalny suplement.
Ile pić i jak długo
Dorośli piją zwykle 2–3 szklanki naparu dziennie, najlepiej porcjami między posiłkami. Gdy napar ma być krótkim wsparciem, przyjmuje się kilka dni stosowania, zazwyczaj nie dłużej niż tydzień. Jeśli chcesz pić napar dłużej albo kaszel się nie zmniejsza, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
Na napar najlepiej nadaje się susz z apteki lub sklepu zielarskiego. Ma określone pochodzenie i podlega kontroli czystości. Tymianek z przyprawnika bywa rozdrobniony na pył, często długo stał otwarty i stracił aromat. Świeże ziele z ogrodu też się sprawdzi, o ile rośnie z dala od ulicy i nie było pryskane. Świeżego ziela potrzeba więcej, zwykle 2–3 gałązki na szklankę.
Tymianek łączy się z babką lancetowatą, która łagodzi podrażnione gardło, w proporcji mniej więcej pół na pół. Do domowych mieszanek nie warto dodawać podbiału. Zawiera alkaloidy pirolizydynowe, które mogą uszkadzać wątrobę, dlatego nie stosują go kobiety w ciąży, kobiety karmiące piersią ani dzieci.
Domowy syrop z tymianku
Syrop z miodem
Bazą jest mocniejszy napar, np. 2 łyżki suszu na szklankę wrzątku, parzony pod przykryciem około 15 minut i dokładnie przecedzony. Gdy ostygnie do temperatury letniej, czyli takiej, przy której spokojnie przytrzymasz palec w płynie, łączy się go z miodem. Rozsądny punkt wyjścia to mniej więcej równe części naparu i miodu. Więcej miodu daje gęstszy syrop, który dłużej zachowuje świeżość.
Miodu nie wlewa się do gorącego płynu, bo w wysokiej temperaturze traci część naturalnych składników, a jego smak i aromat się zmieniają. Zostaje wtedy głównie słodka baza.
Syrop bez miodu
Osoby uczulone na produkty pszczele mogą przygotować wersję na cukrze. Szklankę przecedzonego naparu podgrzewa się z podobną ilością cukru i miesza, aż kryształki całkowicie się rozpuszczą. Nie trzeba długo gotować. Przy cukrzycy lepiej zrezygnować z obu wersji syropu i wybrać sam napar.
Syrop przelewa się do wyparzonego słoika i trzyma w lodówce. Domowy wyrób bez konserwantów zwykle nadaje się do użycia przez kilka dni, najwyżej około tygodnia. Trzeba go wyrzucić, gdy pojawi się:
- pleśń lub nalot na powierzchni,
- kwaśny albo fermentacyjny zapach,
- bąbelki, piana lub wyraźne zmętnienie.
Dorośli przyjmują zwykle łyżeczkę syropu kilka razy dziennie. Lepiej robić małe porcje i przygotowywać je na bieżąco, bo syrop nie zyskuje na długim przechowywaniu.
Przeciwwskazania i bezpieczne stosowanie tymianku
Kto nie powinien sięgać po tymianek
Tymianek w kuchni to zwykle niewielka ilość przyprawy. Napar czy syrop pity kilka razy dziennie to już dawka lecznicza, dlatego niektóre osoby powinny zapytać lekarza, zanim sięgną po napar lub syrop z tymianku:
- kobiety w ciąży i karmiące piersią,
- rodzice małych dzieci, bo dla najmłodszych dawki i formy dobiera się osobno,
- osoby uczulone na rośliny z rodziny jasnotowatych, np. miętę, szałwię, melisę czy oregano,
- osoby przyjmujące leki na stałe, zwłaszcza przy chorobach przewlekłych.
Nadmiar naparu może podrażnić żołądek i wywołać nudności, zgagę albo biegunkę. Jeśli po wypiciu pojawi się wysypka, swędzenie lub ból brzucha, trzeba odstawić napar. Duszność, obrzęk warg albo twarzy wymagają pilnej pomocy medycznej.
Olejek tymiankowy – zasady ostrożności
Olejek eteryczny to zupełnie inny produkt niż napar. Jest wielokrotnie bardziej stężony, może podrażnić błony śluzowe i w większej ilości działać toksycznie. Nie przyjmuje się go doustnie na własną rękę, nawet „kroplę do herbaty”.
U małych dzieci nie stosuje się inhalacji z olejkami eterycznymi. Mogą wywołać skurcz krtani lub oskrzeli i nagłą duszność.
W gotowych syropach z apteki tymianek często występuje razem z innymi ziołami. Przed użyciem trzeba przeczytać ulotkę, zwłaszcza granicę wieku, dawkowanie i zawartość alkoholu. Nie łączy się dwóch preparatów z tymiankiem ani syropu z apteki z domowym naparem. Przy wątpliwościach wystarczy pokazać farmaceucie wszystkie stosowane produkty i zapytać, czy można je przyjmować razem.
Najczęściej zadawane pytania
Czy tymianek pomaga na suchy kaszel?
Zwykle niewiele. Ziele działa przede wszystkim wykrztuśnie i rozkurczowo, więc najlepiej sprawdza się przy mokrym kaszlu, gdy gęsta wydzielina zalega w drogach oddechowych. Przy suchym, drażniącym kaszlu ciepły napar może co najwyżej przyjemnie rozgrzać gardło. Jeśli suchy kaszel ma związek z astmą, alergią, refluksem lub lekami, trzeba szukać jego przyczyny u lekarza.
Ile razy dziennie pić tymianek na kaszel?
Dorośli piją zazwyczaj 2–3 szklanki naparu dziennie, najlepiej między posiłkami. Na szklankę wody przypada mniej więcej płaska łyżeczka suszu. Mocniejszy napar ani dodatkowe porcje nie przyspieszają efektu, za to łatwiej podrażniają żołądek.
Czy można dać dziecku napar z tymianku?
Najpierw trzeba porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą, bo u najmłodszych dawki i formę dobiera się osobno. Niemowlętom do 1. roku życia nie wolno podawać syropu z miodem ze względu na ryzyko botulizmu niemowlęcego. U małych dzieci nie stosuje się też inhalacji z olejkami eterycznymi, bo mogą wywołać skurcz krtani lub oskrzeli i nagłą duszność.
Czy tymianek z przyprawnika nadaje się do naparu?
To słabszy wybór. Przyprawa bywa zmielona na pył, często długo stała otwarta i straciła część olejku eterycznego, od którego zależy działanie. Lepiej sięgnąć po susz z apteki lub sklepu zielarskiego, który ma określone pochodzenie i podlega kontroli czystości. Sprawdzi się też świeże, niepryskane ziele z ogrodu z dala od ulicy, zwykle 2–3 gałązki na szklankę.
Jak długo można pić napar z tymianku?
Jako krótkie wsparcie przy przeziębieniu pije się go zwykle kilka dni, zazwyczaj nie dłużej niż tydzień. Gdy kaszel nie słabnie albo chcesz stosować napar dłużej, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą. Kaszel trwający dłużej niż dwa–trzy tygodnie, a także duszność, wysoka gorączka czy krew w plwocinie wymagają wizyty u lekarza.
